Depite Uwineza Beline yifatanyije n’abanyarwamagana mu kwibuka Abatutsi bajugunywe mu mazi muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994

Mu gitondo cyo kuri iki cyumweru tariki ya 22/04/2019, ku mwaro w’ikiyaga cya Mugesera uherereye mu kagari ka Mabare ho mu murenge wa Rubona, habereye umuhango wo kwibuka ku ncuro ya 25 Abatutsi bishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. By’umwihariko, abitabiriye uyu muhango bifatanyije mu kwibuka no kunamira Abatutsi bajugunywe muri iki kiyaga cya Mugesera ndetse n’andi mazi muri rusange harimo n’ikiyaga cya Muhazi. Depite Uwineza Beline n’Abahagarariye inzego z’umutekano bakaba bari bifatanyije n’abanyarwamagana muri uyu muhango.

Mu buhamya bwatanzwe na Niwemuhutu Alphonse warokokeye I Mabare na Sekimonyo Frodouard(Uyu yanze gushyigikira ubwicanyi) wari konseye wa Segiteri Mabare mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi, bagaragaje uburyo Abatutsi bari bahungiye ku musigiti wa Mabare bagerageje kwirwanaho babifashijwemo n’abayisilamu bawuyoboraga barimo Ndangira Saidi(Wahasize ubuzima) na Bagabo Rachid wari Imamu w’umusigiti. Niwemuhutu Alphonse yavuze ko babanje kujya barwanya ibitero bavangavanze abahutu n’abatutsi, bigeze aho abahutu barabahinduka, haza n’abasirikare baturukaga kuri komini Bicumbi, ari nabyo byatumye bacika intege, baricwa, abahungiye mu musigiti babasangamo, abandi babica umugenda kugeza babaroshye mu kiyaga cya Mugesera.

Madamu Musabyeyezu Dative yashimiye Abarokotse Jenoside aho bageze biyubaka ndetse banubaka igihugu, asaba buri wese kuvoma amasomo n’ingamba muri aya mateka mabi ashaririye u Rwanda rwanyuzemo. Yagarutse ku rupfu rubi Abatutsi twibuka bishwe, uko bashinyaguriwe, bagapfana inzara n’inyota ndetse n’agahinda,… n’uburyo abenshi bapfuye bifuza kubona inkotanyi. Aha niho yahereye yibutsa abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, ko bafitanye igihango n’inkotanyi zabarokoye, yashimiye Abakiriho bagerageje kwitambika kugira ngo hagire umututsi urokoka, asaba abaturage kwigira kuri bagenzi babo bagize ubumuntu mu gihe abandi babubuze, bityo nabo bagashyikira icyiza ikibi bakakirwanya. Yasabye kandi abaturage ko buri wese yasohora ikibi kimurimo bityo agacya ku mutima no ku mubiri, bakavuga ibibarimo kugira ngo nabo bakire, ibibi bibavemo icyiza kibone aho kijya. Yasabye abakuru kwigisha abkiri bato, bakamenya ukuri kuri Jenoside. Yasabye kandi abarokotse Jenoside kwandika ubuhamya bw’uko barokotse ndetse anashimira inkotanyi zabarokoye, asaba buri wese kuzubaha no kuziha icyubahiro.

Meya Mbonyumuvunyi Radjab yibukije abaturage ko Ndi umunyarwanda igomba kutubera umusingi kugira ngo turwanye igishaka gutanya Abanyarwanda ukundi. Yabasabye kwigira kuri aya mateka kugira ngo twubake igihugu cyiza tuzaraga abana babyiruka n’abazavuka. Yavuze ko amateka ya Mabare ari ishuli buri wese yakwigiraho, bityo akarwanya ikibi. Yasabye abasenga bose kujya basoma neza ibyo bigishwa, bakongeraho n’umutimanama bityo bakirinda ubugome kuko nta bibiriya cya korowani byigisha kugira nabi.

Depite Uwineza Beline yibukije abitabiriye uyu muhango ko dufite igihugu cyiza kandi buri wese afitemo ijambo, asaba abarokotse Jenoside gukomera bakishimira ko babonera ijambo aho bari barariburiye. Yibukije abaturage uko Jenoside yateguwe, uko amacakubiri yinjiye mu gihugu kugeza ubwo amoko ashyizwe mu ndangamuntu, uburyo hakorwaga imyiyereko y’interahamwe (Meetings), Umututsi agateshwa agaciro, … agaragaza ko byose byateguraga Jenoside kugeza ubwo yaje gushyirwa mu bikorwa n’ubuyobozi bubi bwayiteguye. Yasabye abitabiriye uyu muhango kureba ingaruka z’urwango n’ikibi, bakirinda kugishyigikira kandi bakagira ubumuntu kabone n’ubwo abandi baba babaye inyamaswa, ntibakore ikibi ngo uko rubanda rwakishoyemo. Yibukije abaturage ko guhagarika Jenoside byatwaye imbaraga nyinshi, bityo asaba buri wese kujya ashimira inkotanyi kuko zarokoye abicwaga ariko nanone zaramiye igihugu, dore ko n’interahamwe zari zitangiye gupfa ibyo zasahuye. Yasabye urubyiruko gukomeza gutanga umusanzu mu kubaka u Rwanda rutekanye, buri wese yisangamo kuko Abanyarwanda twahisemo kuba umwe, gukorera hamwe no kutubakira ku kinyoma ahubwo tukavugisha ukuri kuri Jenoside n’amateka y’igihugu cyacu, tukanga ikibi.