Guverineri Mufulukye n’abayobozi batandukanye bifatanyije n’Abanyarwamagana mu kwibuka Abatutsi biciwe mu bitare bya Rutonde n’abiciwe mu rwunge rw’amashuli rwitiriwe Mutagatifu Aloyizi rw’I Rwamagana
Kuri uyu wa kabiri tariki ya 16/04/2019, Guverineri Mufulukye, Perezida wa IBUKA ku rwego rw’igihugu Prof Dusingizemungu Jean Pierre, Depite Uwineza Beline na Depite Nyiragwaneza Athanasie bari kumwe n’abahagarariye inzego z’umutekano muri iyi ntara y’iburasirazuba n’akarere ka Rwamagana ndetse n’abagize komite nyobozi yako, bifatanyije n’abaturage b’Akarere ka Rwamagana mu kwibuka ku nshuro ya 25 Abatutsi bazize Jenoside biciwe mu bitare bya Rutonde no mu nkengero zaho ndetse n’abiciwe mu kigo cy’urwunge rw’amashuli rwitiriwe Mutagatifu Aloyizi rw’I Rwamagana. Mu gitondo, Uyu muhango wahereye ku rwibutso rwa Jenoside rwo mu bitare bya Rutonde rushyinguyemo imibiri 785 y’inzirakarengane ziciwe kuri uyu musozi, naho ku gicamunsi, ukomereza ku rwibutso ruri imbere ya Kiliziya Gatulika y’I Rwamagana, ahashyinguye imibiri 741 y’Abatutsi biciwe mu rwunge rw’amashuli rwa Mutagatifu Aloyizi rw’I Rwamagana no mu nkengero zaho.
Ubuhamya bwatangiwe ku nzibutso za Jenoside zombi, Venantie Ndahinyuka warokokeye mu bitare bya Rutonde, Rwigema Baudouin warokokeye mu mujyi wa Rwamagana ndetse na Mukabaranga Michelle warokokeye mu mujyi wa Rwamagana n'uwa Kibungo, bagaragaje uburyo kuri Repubulika ya mbere n’iya kabiri, umututsi yatotejwe, abuzwa amahwemo, abuzwa uburenganzira mu mashuli no mu mirimo ya leta, aricwa, ibyo byose ari uburyo leta mbi yari iriho yabaga irimo gutegura no kugerageza Jenoside ari nayo yaje gushyirwa mu bikorwa mu mwaka w’1994. Abacitse ku icumu rya Jenoside yakorewe Abatutsi banashimiye ubutwari bw’ingabo zari iza RPF Inkotanyi zafashe iya mbere zikitanga zigatabara bityo bakarokoka, ndetse banashimira ubuyobozi bwiza bwa leta y’ubumwe bwashyizeho ikigega cyita ku barokotse Jenoside (FARG).
Perezida wa Ibuka ku rwego rw’igihugu, Prof Dusingizemungu Jean Pierre yasabye abaturage kujya baha agaciro gahunda yo Kwibuka kandi bakareba niba ibirango bikoreshwa muri iyi gahunda ko bidapfobya. Yasabye ko Kiliziya Gaturika yarekera aho gukomeretsa abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Ibi akaba yabihereye ku ibaruwa Abashumba ba Kiliziya Gaturika banditse basabira imbabazi abishe Abatutsi muri Jenoside. Prof Dusingizemungu akaba yavuze ko hari n'amagambo aba bashumba bakoresheje agomba gusabirwa imbabazi no guhinduka. Yavuze ko Abatutsi barokotse Jenoside ari inkirirahato zarokowe n'inkotanyi Kandi izo nkirirahato ari nazo zikomeje kubaka igihugu no kwiyubaka. Yibukije inkirirahato ko zifite inshingano (Mission) yo kumenya ubutumwa zifite no kumenya uko zibyitwaramo, kuko nibo bazi iby'urupfu n'ubuzima uko bimeze kurusha abandi. Prof Dusingizemungu yasabye kwagura Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigabiro, hagashyirwaho ubusitani bwo Kwibuka no gushyiraho ikimenyetso cy'amateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi I Rwamagana n'uko inkotanyi zayihagaritse, Asaba Guverineri Mufulukye ko yabikorera ubuvugizi bigashyirwa mu bikorwa. Yasabye abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 kugira ingufu zo kubwira abana babo Ibyo banyuzemo kandi bagashimira inkotanyi bakora Ibyo zifuza, baninjira mu bitekerezo by'inkotanyi.
Guverineri Mufulukye Fred Yavuze ko Kwibuka ari nk'ishuli twigiramo amateka mabi twanyuzemo ariko tugakuramo n'amasomo yo kubaka igihugu cyiza. Guverineri Mufulukye yavuze ko iyo urebye uburyo Abatutsi bicwaga bikwiye kudusigira Isomo ryo gukumira Icyo ari cyo cyose cyadutandukanya. Yavuze ko N'ubwo Jenoside yakorewe Abatutsi yateguwe n'ubuyobozi bubi ndetse bukanayishyira mu bikorwa, ariko Dukwiye kujya twishimira ko yahagaritswe n'abana b'i Rwanda b'inkotanyi zari zirangajwe imbere na Perezida Kagame Paul. Yasabye abaturage Kurebera ku byagezweho mu myaka 25 nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi, bagashimira ubuyobozi bwashyizeho icyerecyezo gihamye giteza imbere Ubumwe bw'Abanyarwanda. Yasabye abaturage kandi gukomeza kwirinda ingengabitekerezo ya Jenoside n'amagambo mabi akomeretsa abarokotse Jenoside, abibutsa ko aho bizajya bigaragara ubuyobozi buzajya buhangana nabyo. By'umwihariko, Guverineri Mufulukye yasabye Urubyiruko gufata iya mbere rukirinda amacakubiri n'ivangura. Ku bijyanye no kuvugurura inzibutso, Guverineri Mufulukye yavuze ko ubuyobozi bw'Akarere n'intara bazaganira n'ubwa IBUKA bakareba ubushobozi buhari ndetse bakareba n'uburyo hakubakwa inzibutso zifasha mu kubungabunga amateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Ashimira inkotanyi, Guverineri Mufulukye yavuze ko ubudasa bwazo buzahoraho kuko nyuma yo guhagarika Jenoside yakorewe Abatutsi ntizarekeye aho, ahubwo zacyuye impunzi zose zubaka Ubumwe bw'Abanyarwanda. Yasabye Urubyiruko kureba uburyo leta y'ubumwe yashyizeho Amahirwe angana ku bantu bose haba mu mashuli no mu kazi, rukareba uburyo abantu bose batekanye ndetse nta moko akiba mu Rwanda, maze bagahangana n'abagifite ingengabitekerezo ya Jenoside, bakabigisha ariko bakanabimenyesha ubuyobozi bubegereye. Yasabye abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 gukomera ndetse anasaba ko umuntu wese ufite Amakuru y'ahaba harajugunywe imibiri y'abishwe muri Jenoside, ko yayatanga kugira ngo nabo bashyingurwe mu cyubahir