Minisitiri Dr Uwamariya Valentine yifatanyije n’intara y’Iburasirazuba n’Akarere ka Rwamagana mu kwibuka abari abakozi ba Perefegitura&Su-Perefegitura n’amakomini bishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994
Kuri iki cyumweru tariki ya 10 Mata 2022, Minisitiri w’uburezi Dr Uwamariya Valentine ari kumwe na Guverineri CG Gasana Emmanuel uyobora intara y’Iburasirazuba, Abasenateri n’abadepite, abahagarariye inzego z’umutekano, abahagarariye umuryango IBUKA, abayobozi b’Uturere; yifatanyije n’Intara y’Ibnurasirazuba ndetse n’Akarere ka Rwamagana mu kwibuka abari abakozi ba Perefegitura&Su-Perefegitura zahujwe zikaba intara y’iburasirazuba, ndetse n’abari abakozi b’amakomini yahujwe akaba Akarere ka Rwamagana bishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Iki gikorwa cyabimburiwe no gushyira indabo ku rwibutso rwa Jenoside ruri imbere y’ibiro by’intara y’Iburasirazuba; gucana urumuri rw'icyizere no gufata umunota wo kwibuka Abatutsi bishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.
Mu ijambo ry’ikaze Guverineri CG Emmanuel Gasana yashimiye abaje kwifatanya n’Intara y’Iburasirazuba ndetse n’Akarere ka Rwamagana mu kwibuka ku nshuro ya 28 abatutsi bishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Yakomeje avuga ko uyu munsi turimo kunamira abacu bishwe muri Jenoside tubasubiza icyubahiro bambuwe bazira uko bavutse, tuzirikana akarengane n’ubugome bicishijwe, kandi tunihanganisha imiryango ifite ababo bishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Agaragaza ishusho y’intara mu bijyanye n’ingaruka za Jenoside; Guverineri CG Emmanuel Gasana yavuze ko ubu muri iyi ntara y’Iburasirazuba dufite inzibutso 38 zibitse imibiri irenga 360,000 y’abatutsi bishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Yongeyeho ko iyi ntara yanakorewemo igeragezwa rya Jenoside yakorewe abatutsi na mbere ya 1994. Amateka yibyabereye mu mashyamba ya Bugesera, amateka ya Rukumbere(Ngoma), aya Nyarubuye (Kirehe), Umutara, Nyabarongo, Akagera nahandi. Kimwe n'ahandi mu gihugu, amateka y’Abatutsi bari abakozi b’inzego za Leta mbere ya 1994; yari aherekejwe no kubura uburenganzira, kubura agaciro, guhezwa, gukandamizwa, gucunaguzwa bya buri munsi, iyicarubozo,…. Ayo mateka yose arazwi. Guverineri Guverineri CG Emmanuel Gasana yashimiye ingabo za RPF/RPA Inkotanyi zatubereye urugero, zikunda igihugu, ziracyitangira bihebuje, zirokora abahigwaga, zibohora u #Rwanda, zubaka ubunyarwanda, zubaka Umuco, indangagaciro, ziduha icyerekezo. Yihanganishije abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 bo mu Ntara y’Iburasirazuba, n’abafite abavandimwe babo twibuka none; aboneraho no gusaba ko abazi abandi bari abakozi ba Perefegitura, Su-perefegitura n’amakomini ko babatubwira – bityo nabo bagashyirwa mubo twibuka.
Minisitiri w’uburezi Dr Uwamariya Valentine wari umushyitsi mukuru muri iki gikorwa, yavuze ko n’ubwo akenshi tuvuga Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, ariko iyo ukurikiranye amateka usanga Politiki yo kuburabuza Abatutsi no kubica urubozo yarahereye cyera mu 1959. Yongeyeho ko Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 yateguwe kandi yagiye igeragezwa mu bihe bitandukanye n'ubwo ibimenyetso byayo byagaragaye yenda gushyirwa mu bikorwa hagati y'imyaka ya 1990-1994. Minisitiri Dr Uwamariya Valentine yavuze ko ishyirwa mu bikorwa rya Jenoside yakorewe abatutsi ryakozwe n'abari bafite inshingano nk'izo turimo uyu munsi kuko iyo umuyobozi adafite guharanira iterambere n'icyiza ku baturage ayobora, burya no kubica aba yabica. Yibukije ko abaharanira ikibi bataramba kuko n’abakoze Jenoside byabagizeho ingaruka, n’abatarahuye n’ubutabera baracyabundabunda. Minisitiri Dr Uwamariya Valentine yavuze ko amasomo dukuramo ari uruhare rwa buri wese mu kubaka u Rwanda rushya twifuza, buri wese akishyiriraho ingamba; abahagarariye abaturage mu byiciro bitandukanye bakazirikana ko bagomba kuberaho guhuza abaturage no guharanira iterambere ryabo. Yasabye kandi urubyiruko kudata umwanya mu bitazaruzanira iterambere rirambye, kandi ko ababyeyi bagomba kurerera igihugu bategura ejo heza h'igihugu cyacu; buri wese igihe cye akagikoresha neza, amahirwe dufite agakoreshwa mu iterambere ry'umuturage.
Abari abakozi ba Perefegitura&Su-Perefegitura zahujwe zikaba intara y’iburasirazuba, ndetse n’abari abakozi b’amakomini yahujwe akaba Akarere ka Rwamagana bishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 barimo 16 bari abakozi ba za Perefegitura ya Kibungo na Byumba; 3 bari abakozi ba Superefegitura ya Kanazi; n’abandi 22 bari abakozi b’amakomini y’icyari Superefegitura ya Rwamagana.