Mu kwibuka Abatutsi biciwe I Sovu, Hashyinguwe mu cyubahiro imibiri 4 y’abishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994
Mu gitondo cyo kuri uyu wa gatandatu tariki ya 20/04/2019, ku rwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 ruri mu kagali ka Sovu ho mu murenge wa Kigabiro, habereye umuhango wo kwibuka ku nshuro ya 25 Abishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. By’umwihariko, abitabiriye uyu muhango bifatanyije mu kwibuka Abatutsi biciwe ku gasozi ka Sovu . Senateri Sebuhoro Celestin, Senateri Rugema Mike n’abadepite batandukanye barimo: Depite Uwamariya Odette, Depite Nyiragwaneza Athanasie na Depite Uwineza Beline ndetse n’abandi bayobozi batandukanye bakaba bifatanyije n’abaturage b’Akarere ka Rwamagana muri uyu muhango. Muri uyu muhango, hashyinguwe mu cyubahiro imibiri 4 irimo umubiri umwe wabonetse n’indi mibiri 3 yimuwe kuko itari ishyinguwe mu rwibutso rwa Jenoside. Iyi mibiri 4 yashyinguwe mu cyubahiro uyu munsi ikaba ije isanga indi 631 yari isanzwe ishyinguye muri uru rwibutso.
Madamu Dative Musabyeyezu uahagarariye IBUKA mu karere ka Rwamagana, yagaragaje uburyo Jenoside yateguwe mu gihe kirekire, ingengabitekerezo yayo ikigishwa mu baturage ndetse n’imyitozo igahabwa urubyiruko rw’interahamwe mu rwego rwo kubamara ubwoba, no kubatinyura kwica abantu. Yasabye urubyiruko kumva ukuri kuri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, bityo bakirinda amacakubiri. Yavuze ko abakoze Jenoside bangiritse bitewe n’urwango bigishijwe igihe kirekire, bityo asaba ko nabo bashakirwa uburyo bakira. Yasabye ko leta y’ubumwe ko yareba umurongo mwiza wo kuvuga ukuri kuri Jenoside ku ruhande rw’abicaga no ku ruhande rw’abareberaga kugira ngo nabo basohore ibibarimo. Yavuze ko Nk'ubuyobozi bwa IBUKA batifuza ko byakorwa mu rwego rwo gushinyagurira abarokotse Jenoside cyangwa se ngo bikorwe mu gihe cyo kwibuka, ahubwo leta yareba ikindi gihe byakorwamo. Madamu Dative Musabyeyezu yavuze ko aho abarokotse Jenoside bageze biyubaka ari heza, kandi bifuza ko kubaka ubumwe bw’Abanyarwanda bikorwa ntawe usigaye inyuma, bityo inzira nyayo yo gufasha abakoze Jenoside n’abareberaga nabo bagakira, ari uko bavuga ibyo bakoze muri Jenoside n’ibyo babonye, bakabwiza ukuri abana babo. Dative Musabyeyezu yasabye ko amateka mabi u Rwanda rwanyuzemo agomba kuduha amasomo yo kubaka u Rwanda rwiza twifuza, dore ko abarokotse Jenoside aribo bazi agaciro ko kugira amahoro n’ingaruka zibaho iyo yabuze. Ahereye ku bantu bagiye bagira abo bahisha muri Jenoside yakorewe Abatutsi, Dative Musabyeyezu yasabye ko izi ngero nziza nazo zikwiye kwigishwa urubyiruko. Yasabye abaturage kwigira ku butwari n’umurava by’inkotanyi, bakabiheraho bubaka igihugu n’ubumwe bw’abagituye, abafite imitima irimo inzangano bakazikuramo kuko inyigisho bahawe zihagije. Yasoje ashimira abanyarwamagana uburyo birinze ingengabitekerezo ya Jenoside muri iki gihe cyo kwibuka.
Meya Mbonyumuvunyi Radjab yavuze ku mwihariko w’uko urwibutso rwa Jenoside rwa Sovu rushyinguyemo umubare munini w’abana n’abagore. Ibi bikaba bifite icyo bivuze ku muntu wese ubasha gutekereza, kuko mu ntambara zose zabayeho, nta na rimwe bicaga abana n’abagore ariko muri Jenoside ntibababariwe. Meya Mbonyumuvunyi yavuze ko twibuka kugira ngo dusubize agaciro abacu bishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, dufate mu mugongo abayirokotse ndetse aya mateka mabi akarishye tuyakuremo amasomo kuko Jenoside yakozwe n’Abanyarwanda ariko n’inkotanyi zayihagaritse ni abana b’u Rwanda bari barahawe uburere bwiza. Yavuze ko dukwiye kwanga ikibi n’ubugwari by’interahamwe ariko nanone tukigira ku butwari n’ubwitange by’inkotanyi zayihagaritse.
Senateri Sebuhoro Celestin yashimiye abarokotse Jenoside bateye intambwe bagatanga ubuhamya bw’uko barokotse Jenoside n’ababashije kubwandika, ndetse asaba n’abandi kubwandika. Yavuze ko kugira ngo igihugu cyubakwe kigere aho kigeze uyu munsi mu myaka 25, byatwaye imbaraga nyinshi kuko mu gihugu hari ibikomere byinshi ku barokotse Jenoside. Senateri Sebuhoro yashimiye Perezida Kagame n’abo bafatanya kuko kuyobora nyuma ya Jenoside no kongera guhuza Abanyarwanda ntibyari byoroshye, ariko leta y’ubumwe yarabikoze kandi bigerwaho. Yasabye ko urubyiruko rurindwa ingengabitekerezo ya Jenoside kugira ngo bazabe mu gihugu kizira amacakubiri. Yijeje abarokotse Jenoside ko ubuyobozi buzakomeza kuababa hafi no kubafata mu mugongo ndetse yizeza n’abaturage bose ko nta Jenoside izongera kuba mu Rwanda, asaba buri wese kubiharanira no kubigiramo uruhare.