Mu muhango wo Kwibuka Abishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, Hashyinguwe mu cyubahiro imibiri 8 yabonetse I Kavumu mu nkengero z'i Kiyaga cya Muhazi
Kuri uyu wa mbere tariki ya 15/04/2019, ku biro by'umurenge wa Gishari habereye Umuhango wo Kwibuka ku nshuro ya 25 Abishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Muri uyu muhango by'umwihariko, abawitabiriye bibutse Abatutsi biciwe ku cyahoze ari komine Muhazi no mu nkengero zaho ndetse n'abishwe umugenda bakarohwa mu kiyaga cya Muhazi. Muri uyu muhango Kandi, Hashyinguwe mu cyubahiro imibiri 8 y'abishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, yabonetse I Kavumu mu nkengero z'ikiyaga cya Muhazi. Urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwa Gishari rusanzwe ruruhukiyemo imibiri 1,180 y'abishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi, hakiyongeraho imibiri 8 yashyinguwe mu cyubahiro uyu munsi, yose hamwe ikaba ari imibiri 1,188.
Mu buhamya bwatanzwe na Uwibambe Valentine (FIFI) Yagaragaje uburyo ubuyobozi bubi bwateguye Jenoside bugacengeza amacakubiri n'ivangura mu rubyiruko, kugeza ubwo ku ishuli bajyaga kuryama bagasanga abanyeshuli bagenzi babo b'abahutu babateze inshinge mu buriri. Yagaragaje uburyo muri Jenoside yakorewe Abatutsi, imbaga y'abatutsi bari bahungiye ku cyahoze ari komine Muhazi bishwe n'abajandarume bari bafite imbunda zikomeye na za grenades bafatanyije n'interahamwe zakoreshaga Intwaro gakondo.
Munyaneza Janvier wavuze mu izina ry'imiryango yashyinguye ababo mu cyubahiro uyu munsi, yavuze ko kuba abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi bagishyingura ababo atari amahitamo yabo ahubwo ari uko ababajugunye batari bakababwiye aho babajugunye. Yasabye Abagize uruhare muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 cyane cyane abarangije ibihano bagarutse mu buzima busanzwe, ko babafasha bakababwira aho abantu babo bajugunywe, byaba bishoboka bakabashyingura mu cyubahiro, haba ari mu kiyaga Nabwo bakajya bajya kuhibukira ariko imitima ikaruhuka.
Musabyeyezu Dative uhagarariye IBUKA mu karere ka Rwamagana yasabye abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 gukomera kuko Ibyo ubuyobozi bwiza bwa Leta y'ubumwe bumaze kugeza ku Banyarwanda biduha icyizere cyo kubaho Kandi ko Jenoside itazasubira ukundi. Yashimiye Leta y'ubumwe yakomeje kubaka uwarokotse Jenoside haba ku mutima no ku mubiri. Yasabye abaturage kwikuramo ubutindi ku mutima, abantu bakikuramo ikibi n'imizi yacyo,bagacya ku mutima nk'uko bacyeye ku mubiri. Musabyeyezu Dative yasabye abaturage bitabiriye uyu muhango ko nk'uko baba bitabiriye uyu muhango wo Kwibuka Abishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 ari benshi, bakwiye kujya bataha batahanye ingamba zo gukumira kugira ngo ibyabaye bitazongera ukundi. Ibi bakabikora babwiza abana babo ukuri ku mateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi. Yasabye abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi kwandika ubuhamya bw'uko barokotse Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 ndetse asaba n'ubuyobozi bw'Akarere kuzabafasha muri iki gikorwa. Yasabye kandi abaturage gukomeza gufata mu mugongo abarokotse Jenoside ndetse anashimira abafatanyabikorwa bafatanya n'ubuyobozi mu kubonera amacumbi abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 batagira aho kuba. By'umwihariko, Musabyeyezu Dative yashimiye inkotanyi zitanze zigatabara kuko iyo zitaza n'abarokotse batari kurokoka, Asaba abaturage ko ukiriho wese, yasigariye kubaka igihugu cyiza kizira Jenoside.
Meya Mbonyumuvunyi Radjab yavuze ko mu karere ka Rwamagana hari inzibutso 11 za Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, zose zikaba zishyinguyemo imibiri 73,594 y'abishwe muri Jenoside, hakiyongeraho imibiri 8 yashyinguwe mu cyubahiro uyu munsi, yose hamwe ikaba imibiri 73,602. Meya Mbonyumuvunyi yavuze uko uwo mubare ari munini, n'ubwo tugifite undi mubare munini w'abatutsi bajugunywe mu mazi ya Muhazi na Mugesera, ariko kuba abantu barenga 1,000,000 bicwa mu minsi 100 gusa, bigaragaza ubugome bukabije Jenoside yakorewe Abatutsi yakoranywe, bigaragaza uburyo Jenoside yateguwe ariko bikagaragaza n'ubujiji interahamwe zari zifite, kuko ntiwaba ufite abana barwaye imirire mibi ngo Ufate inka uziteme. Meya Mbonyumuvunyi yavuze ko Impamvu twibuka ari ukugira ngo dusubize agaciro abacu bishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, kuko bakambuwe bakicwa rubi. Indi mpamvu nk'uko Meya Mbonyumuvunyi abivuga, ngo ni ugufata mu mugongo abarokotse Jenoside, ariko kandi tugakuramo n'amasomo kugirango ibyabaye bitazongera ukundi mu Rwanda. Yavuze kandi ko ku bufatanye na IBUKA, ubuyobozi bw'akarere bwatangiye gahunda yo kubika amashusho n'amajwi by'ubuhamya bw'abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi. Meya Mbonyumuvunyi yashimiye inkotanyi zahagaritse Jenoside kuko iyo zitaza ngo zitabare, hari hageze ngo n'interahamwe zisubiranemo zipfa imitungo zasahuraga. Aha niho yahereye Asaba n'abagize uruhare muri Jenoside cyangwa abatarahigwaga mu gihe cya Jenoside kujya nabo bashimira inkotanyi.