Senateri Uwera Pelagie yifatanyije n’Abanyarwamagana mu kwibuka no kunamira Abatutsi biciwe mu masegiteri atandukanye y’icyahoze ari komini Muhazi

Kuri iki cyumweru tariki ya 17/04/2022, Senateri Uwera Pelagie ari kumwe na Depite Uwumukiza Françoise wo mu nteko ishinga amategeko y’Umuryango w’ibihugu by’Afurika y’Iburasirazuba(EALA), Depite Nyiragwaneza Athanasie wo mu nteko ishinga amategeko y’u Rwanda umutwe w’abadepite, Meya Mbonyumuvunyi Radjab uyobora Akarere ka Rwamagana, Visi Meya Umutoni Jeanne ushinzwe iterambere ry’imibereho myiza y’abaturage, Abagize inama njyanama y’Akarere ka Rwamagana ndetse n’abahagarariye inzego z’umutekano; yifatanyije n’abaturage b’Akarere ka Rwamagana muri rusange n’umurenge wa Muhazi by’umwihariko mu kwibuka ku nshuro ya 28 Abatutsi biciwe mu masegiteri y’icyahoze ari komini Muhazi no mu nkengero zayo. Iki gikorwa kikaba cyabereye mu busitani bw’urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwa Kabare rushyinguyemo imibiri 9,023.

Meya Mbonyumuvunyi Radjab yashimiye abaje kwifatanya n’Abanyarwamagana mu kwibuka no kunamira inzirakarengane z’Abatutsi bishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 zaguye kuri uyu musozi wa Muhazi no Munkengero zawo bazira uko baremwe. Yongeyeho ko mbere y’uko Jenoside iba mu 1994, Umurenge wa Muhazi(dufite uyu munsi) wabarirwaga muri Komini Muhazi. Meya Mbonyumuvunyi Radjab yabwiye abitabiriye ko kimwe n’ahandi hose mu gihugu, muri komini Muhazi Jenoside yatangiye kuwa 7/4/1994, ariko by’umwihariko guhera tariki 12 Mata 1994, Abatutsi bari bahungiye ku masegiteri ya komini Muhazi no kumisozi yose itandukanye ya Muhazi batangiye kwicwa.Yongeyeho ko urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 rwa Kabare rushyinguyemo imibiri 9,023 y’Abatutsi biciwe mu masegiteri yari agize icyari komini Muhazi; bakaba barishwe ku va tariki ya 12/4/1994 kugeza ku itariki 17/04/1994 ubwo inkotanyi zatabaraga zikarokora mbarwa. Meya Mbonyumuvunyi Radjab yanahumurije abarokokeye ku musozi wa Muhazi n’ahandi cyane cyane abafite ababo bashyinguye mu rwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 rwa Kabare.

Madamu Musabyeyezu Dative Perezidante wa IBUKA mu karere ka Rwamagana yashimye ubufatanye bukomeje kugaragara cyane muri ibi bihe byo kwibuka, kuko mu myaka yakurikiye gato Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 wabonaga kwibuka bisa n’aho hari abo byahariwe, ariko uyu munsi ubufatanye buragaragarira mu nzego zose. Yongeyeho ko agace k’u Buganza gafite umwihariko wo kuba gakikijwe n’ibiyaga bya Muhazi na Mugesera. Ibyo biyaga byombi bikaba bibitse imibiri myinshi y’abacu itarabashije gushyingurwa. Madamu Musabyeyezu Dative yanavuze ko hari aho usanga abacu barishwe bakajugunywa mu byobo n’ibirombe byacukurwagamo amabuye y’agaciro. Bikaba byarabaye impamvu yo kuba abacu bataragiye bahita baboneka ngo bashyingurwe mu cyubahiro. Yagarutse ku bantu bari bakomeye ku mugambi w’ingengabiterezo yo kurimbura Abatutsi muri kano gace k’u Buganza barimo:Colonel Rwagafirita wari utuye mu gice cya Gasetsa na Lt Col Renzaho Tharcisse bashyizeho imitwe ya gisirikare iyogoza iki gice. Madamu Musabyeyezu Dative yanashimiye intambwe leta y’ubumwe yateye mu kwita ku warokotse Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, bakongera kumusana bahereye ku bikomere by’umutima n’umubiri; anasaba ko abarokotse Jenoside bagifite ibibazo by’ihungabana bikomeye cyane bashakirwa inzobere mu by’ubuzima bwo mu mutwe zikabafasha.

Senateri Uwera Pelagie wari umushyitsi mukuru muri iki gikorwa, yafashe mu mugongo abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi bo mu gihugu cyose muri rusange, ariko by’umwihariko abo muri uyu murenge wa Muhazi; ababwira ko u Rwanda rwatakaje ubumwe, rurapfa; ariko uyu munsi ruriho kandi ruzahoraho. Yongeyeho ko Kwibuka Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, ari umwanya wo kubwira abayihakana ko ibimenyetso bihari kandi ko ntaho bayihungira ahubwo bazahorana iki kimwaro; ukaba n’umwanya wo kubwira abayihagaritse ngo mwarakoze nkotanyi, kuko iyo twibuka tuba tuzirikana ubwitange no guhara ubuzima bagaragarije u Rwanda. Senateri Uwera Pelagie yanagarutse ku byo igihugu cyagiye gikora mu rugendo rwo kubaka ubumwe bw’Abanyarwanda harimo no gushyiraho ihame ryo kurwanya no gukumira Jenoside; anasaba urubyiruko kujya rwandika rukagaragaza ukuri rukabeshyuza abirirwa bahakana Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 bifashishije imbuga nkoranyambaga.